Eenzijdige beeldvorming

Vaak ziet men het straatkind eenzijdig als: "een arm kind zonder dak boven het hoofd dat honger lijdt, slapend op een karton op de stoep."
Er bestaan heel wat misvattingen rond de straatkinderenproblematiek die vaak een gevolg zijn van simplificeren, meestal gevoed door het gebrek aan inzicht in het psycho-educatieve profiel van het straatkind.

Probleemoplossingen zijn bijgevolg vaak reflecties op deze eenzijdige observatie die vooral een product is van onze eigen maatschappelijke en culturele realiteit. Het straatkind wordt vooral bekeken vanuit een concept van medelijden.

Er wordt meestal vanuit gegaan dat je de problemen van een straatkind oplost door zijn karton te wisselen voor een warm bed in de kaders van een veilig opvangcentrum. Dit is echter een misvatting. De maatschappij projecteert zijn eigen ideale probleemoplossing op het kind. Een nobele poging... maar de praktijk blijkt veel complexer te zijn.
In de werkelijkheid zien we dat het merendeel van de straatkinderen die naar opvangcentra en tehuizen worden begeleid al snel weglopen en terug op straat terecht komen.

Verwachten dat het kind de straat van het ene moment op het andere inruilt voor een opvangcentrum is utopisch. We sturen ook geen kleuters naar de universiteit. Na de kleuterklas is er heel wat wilskracht, werk, tijd en kapitaal nodig om het kind te begeleiden tot de universiteit. Anderzijds weten we dat heel wat kleuters nooit aan de universiteit zullen raken. Maar daarom hoeven ze nog niet het recht op aandacht, zorg en onderwijs te verliezen.

...wie een kind wil helpen moet beginnen met naar het kind te luisteren...



Outreach-strategie

Mobile School vzw erkent alle stappen van de lange weg die het kind moet afleggen. Dit zonder het straatkind bij iedere stap te pushen in de richting van het maatschappelijk probleemoplossende ideaalbeeld, de snelle totaal-reïntegratie. Elke stap vooruit is de moeite waard en het tempo van het kind is cruciaal.
De Mobile School outreach-strategie (straathoekwerkstrategie) gaat uit van een proces van empowerment van het kind. Door het kind vertrouwen te geven in zijn of haar eigen vaardigheden en zelf invloed te laten uitoefenen in zijn of haar volledige werkproces, wordt het kind zelf de belangrijkste persoon.
In tegenstelling tot de klassieke hulpverleningsstrategie die zich richt op de problemen van het kind gaan we op zoek naar het positieve. Wat kan je goed? Waar ben je fier op? Anderzijds helpen we het kind open te communiceren over zijn situatie. Op deze bewuste manier vormt het kind een duidelijker beeld van zichzelf en zijn omgeving.
Door het onvoorwaardelijk aanwezig zijn vanuit het positieve kader helpt de straathoekwerker het kind om een sterker zelfbeeld te ontwikkelen. Op die manier krijgt het kind de kans om bewuster te oordelen over zijn situatie en zelf keuzes te maken naar de toekomst.


Kiezen voor de straat

De reden waarom straatkinderen voor de stoep kiezen is meestal gebaseerd op een verregaande exclusie uit familiale en maatschappelijke kaders. Dit manifesteert zich in economische armoede, mishandeling en misbruik op allerhande niveaus.
Deze exclusie, gegenereerd door de maatschappij, dwingt kinderen om te zoeken naar een strategie die zorgt voor een vervangende inclusie. Straatkinderen zijn kinderen die deze inclusie dagelijks vinden in de straatcultuur. Hoewel de straat steeds een gedwongen keuze is, blijft de finale beslissing om de banden met de familie af te bouwen of te breken vaak een relatief bewuste keuze. Vele straatkinderen brengen al enorm veel tijd door op de stoep voor ze deze stap zetten.

Schoenpoetsertjes, krantenverkopers, enz. brengen vele uren door op de straat. Bijgevolg wordt de straat, gekoppeld aan hun job in de informele economie, hun werkomgeving. Deze werkomgeving wordt logischerwijze ook de basiseducatieve omgeving waar het kind evolueert in een proces van psycho-educatieve ontwikkeling. Het kind gaat zijn persoonlijkheid, zijn referentiekaders, zijn structuren, zijn waarheden, zijn intuïties en zijn reflexen ontwikkelen gebaseerd op de realiteiten en contexten van de overlevingscultuur van die educatieve omgeving... de straat!
Om als kind kans te maken om in dit milieu te overleven moet het zijn denken, voelen, handelen, communiceren, en 'totale zijn' afstemmen op de realiteiten van dit milieu. De veerkracht en flexibiliteit van de kinderen zorgen ervoor dat ze zich tot in de toppen van hun vingers en tenen ontwikkelen, gericht op het zelfstandig overleven op de stoepen van een grote, complexe betonnen jungle.

...exclusie is niet het gevolg van de keuze voor de straat, het is de oorzaak...


Verslavende vrijheid

Een logisch gevolg van dit alles is de ontwikkeling van een dwangmatige verslaving aan de vrijheid op de straat. Hier rekening mee houden helpt ons begrijpen dat de stap naar het tehuis absoluut geen evidentie is. De stap naar een tehuis manifesteert zich in het kind vooral als een stap weg van de straat. De maatschappelijk gestructureerde instelling staat in schril contrast met contexten van de straat, die de realiteit van het kind zijn geworden. Hierdoor zien we dat te grote en snelle stappen richting rehabilitatie vaak zorgen voor een opeenvolging van conflictsituaties die, ondanks de vele zware beproevingen van het straatbestaan, bij het overgrote deel van de kinderen leidt tot een terugkeer naar hun vertrouwde omgeving: de straat!

Maar een erg klein deel van de honderden miljoenen straatkinderen in de wereld maakt kans in de rechtstreekse snelle institutionalisering.
Toch is het overgrote deel van de budgetten, geïnvesteerd in straatkinderen, gericht op het directe institutionele werk. De investeringen in de cruciale voorgaande fases zijn jammer genoeg niet in verhouding. Nochtans weet iedereen dat huizen die gebouwd worden zonder fundamenten, niet lang overeind blijven. Een degelijk straathoekwerk is als een stevig fundament waarop het kind zijn proces kan opbouwen.

...het is niet makkelijk om een kind uit de straat te halen, maar het is nog veel moeilijker om de straat uit een kind te halen...


Basisdoelstelling Mobile School

De mobiele school is een instrument dat werd ontwikkeld voor de eerste fase in de preventie en het rehabilitatiewerk met straatkinderen.

De basisdoelstelling is het opzoeken van het kind in zijn eigen milieu door positieve ontmoetingsplaatsen te creëren op de stoepen, waar het kind onvoorwaardelijk wordt aanvaard en gerespecteerd. De straathoekwerker bezoekt de kinderen om naar hen te luisteren, een vertrouwensrelatie aan te gaan en kansen te bieden tot zelfbeeldconstructie!

De mobiele school is een instrument dat werd ontwikkeld om de straathoekwerker te ondersteunen tijdens zijn job op de straat. We stellen duidelijk dat de straat meer is dan de negatieve, schadelijke omgeving van het straatkind, meer dan een onrecht dat het kind werd aangedaan. Voor vele straatkinderen is de straat een tweede moeder die hen in haar schoot heeft laten opgroeien. Naast de miserie heeft de straat hen iets geboden dat ze nergens anders hebben gekregen: de inclusie in straatcultuur. Zonder te betwisten dat de straat een verschrikkelijke negatieve leefomgeving is voor het kind, moeten we voldoende empathie hebben om in te zien dat de straat niet enkel negatief is voor het straatkind. We moeten ons in de wereld van de kinderen inleven om van daaruit te begrijpen dat we het recht niet hebben om van hen te verwachten dat ze zich van vandaag op morgen uit die moederschoot lostrekken.

De maatschappij komt veel te laat om vanuit een paternalistisch kader deze kinderen te vertellen wat goed en slecht voor hen is. Het is trouwens diezelfde maatschappij die het kind uitsloot en hem of haar dwong om op te groeien in deze straatcultuur. Het is die maatschappij die de kinderen dwong te worden wie ze nu zijn. Als wij daadwerkelijk en met respect iets willen goedmaken voor deze kinderen moeten we in de eerste plaats naar hen luisteren.


Snelle integratie vs. straathoekwerk

Wanneer het straatkind in een ruimte van opvang komt (dagcentrum, tehuis), ruilt het zijn eigen realiteit in voor de realiteit en kaders in die ruimte. Er wordt van het kind verwacht dat het zijn realiteit achterlaat en zich aanpast aan die nieuwe kaders. Het gegeven dat het grootste deel van straatkinderen snel wegloopt bewijst dat we in deze strategie te snel, te veel verwachten van het kind.

In de ontwikkeling van de strategie van Mobile School was het belangrijk om het verschil tussen de vele weglopers en de weinige blijvers te begrijpen. Fundamenteel blijkt het gegeven dat de blijvers zélf de min of meer bewuste keuze hadden gemaakt om de straat te verlaten. Het zijn meestal kinderen die minder diep in de straatcultuur geworteld zijn. In het geval van de weglopers zijn het meestal de familieleden, sociale werkers, opvoeders of straathoekwerkers,... die de keuze voor het straatkind hadden gemaakt.

We beschouwen straathoekwerk dus als een meestal noodzakelijke voorbereidende fase waarin empowerment van het kind het cruciale, centrale element is. We gaan er in onze strategie vanuit dat wij het leven van het kind nooit duurzaam kunnen veranderen. De enige die dit wel kan is het kind zelf. We moeten het kind helpen groeien om uiteindelijk zelf stappen te zetten.


Verhogen van eigenwaarde

De kern van het straatwerk is voor Mobile School vzw dan ook gericht op het zelfbeeld of de eigenwaarde van het straatkind. Een gehavend zelfbeeld is een kernkarakteristiek die we bij bijna elk straatkind kunnen terugvinden. Extreme armoede en veelvoudige vormen van misbruik vormen al een deel van hun bestaan nog voor ze de stap naar de stoep zetten. Op de straat wordt dit exponentieel verder gezet vanuit mishandelingen, sociale zuiveringen, prostitutie, verkrachtingen, enz.
De historiek van dergelijke systematisch terugkerende traumatische ervaringen heeft een desastreus effect op het zelfbeeld van het straatkind. Dit vertaalt zich in de discapaciteit om een bewuste keuze te maken om de straat te verlaten.

Wanneer je een straatkind op weg zet naar reïntegratie, neem je het mee op een lange, moeilijke weg van afkicken, aanpassen en complete verandering van realiteiten en kaders. Op deze lange weg loopt het kind permanent de kans om te hervallen en terug te grijpen naar het vertrouwde milieu van de straat. Het straatwerk heeft als belangrijke opdracht om het kind voor te bereiden alvorens het startschot klinkt. De straathoekwerker moet het kind helpen om weerbaar te worden en om moed te vinden om aan deze lange weg te beginnen. Hij moet het kind begeleiden om de motivatie te vinden en te leren geloven in zichzelf.
Hoe sterker het zelfbeeld, hoe bewuster de keuze om ergens aan te beginnen en hoe beter de resultaten achteraf. Bouw een fundament onder je huis en het huis zal steviger recht blijven staan!
De mobiele school is een instrument waarmee de straathoekwerker het zelfbeeld van het kind kan helpen opkrikken. Alfabetisering, gezondheidseducatie, creatieve therapie, spelend leren, zijn elementen van de mobiele school die dienen om het kind te confronteren met zijn kunnen.


Gevolgen van zelfbeeldgroei

De straathoekwerker past zich verregaand aan de realiteit van het kind aan, door naar de stoep te gaan als een respectvol bezoeker. Dit mag in eerste instantie nooit verbonden zijn met de doelstelling het kind zo snel mogelijk naar een tehuis te begeleiden. De doelstelling is om het kind op de straat te ontmoeten en een sociaal proces van zelfbeeldgroei en empowerment op gang te brengen.
De mobiele school werkt dus niet vanuit de absolute doelstelling om straatkinderen te rehabiliteren. Door het zelfbeeld van de straatkinderen aan te pakken gebeuren er vaak ook heel wat minder spectaculaire maar even belangrijke dingen.

1. Het humaniseren: Heel wat adolescenten op de stoep hebben dermate langdurige en diepgaande straatervaringen achter de rug dat de droom van een toekomst buiten de straat heel erg moeilijk haalbaar wordt. Ook als het straatwerk bij deze jongeren leidt tot een zelfbeeldconstructie die uiteindelijk geen verdere rehabilitatiestappen tot gevolg heeft, zorgt dit sterker zelfbeeld voor een humanisering van het straatleven.
Wij verdedigen de investering in deze jongeren als een volwaardige doelstelling. Vaak wordt dit doel afgeschoten als banaal en nutteloos want het probleem wordt niet opgelost. Mobile School vzw weigert straatjongeren op te geven omdat ze niet te rehabiliteren zijn. Het was onze internationale gemeenschap die deze kinderen tot de stoep veroordeelde en het is onaanvaardbaar ze nu een tweede keer te veroordelen door ze uit te sluiten in de hulpverlening.

...de investering in een kind op de stoep van een grootstad dat niet uit de straat geraakt is een druppel op een hete plaat - de investering in palliatieve zorgen voor een terminaal ziek kind in een Westers ziekenhuisbed is een teken van onze ontwikkeling...

Parallel met het groeiende zelfbeeld zien we vaak processen van groei in sociale vaardigheden. Beter communiceren, minder agressie, meer respect en begrip zijn enkele van de gevolgen die ook de maatschappij ten goede komen. Het zorgt ervoor dat de kinderen en jongeren in mindere mate in conflictsituaties raken met hun omgeving.

2. Het preventiewerk: De schoenpoetser en het krantenverkopertje worden op regelmatige basis bereikt tijdens hun verblijf op de stoep. Het zijn kinderen die voorlopig nog een thuisbasis hebben. Maar deze thuisbasis is vaak doordrongen met socio-economische problemen, frustraties en alcoholisme. Op de straat vinden deze kinderen vaak wat ze thuis niet vinden. Deze kinderen lopen dagelijks het risico om dieper in de straatcultuur weg te zinken. Door hun zelfbeeld te versterken worden ze weerbaarder en verhogen de kansen om juiste keuzes te maken.

3. De reïntegratie: Een positief zelfbeeld vormt een stevig fundament om eventueel de keuze te maken om die stap weg van de straat te zetten. Het maakt het kind weerbaar en verhoogt de kansen dat het de beproeving van de rehabilitatie in een tehuis kan overwinnen.

Laat ons terug komen op de eerste alinea in dit hoofdstuk: we moeten de mobiele school zien als een deel van een groter geheel! Het zal de problematiek niet oplossen. Maar het is een instrument dat in de cruciale eerste fase van zelfbeeldconstructie op de straat de straathoekwerker ondersteunt om deze doelstelling waar te maken.

Voor een straatkind is de weg naar 'verbetering' lang en moeilijk. Sommigen onder hen zullen volledig gereïntegreerd worden, anderen gedeeltelijk en velen zullen op de stoep blijven... maar voor Mobile School vzw is elke stap en elk proces van vooruitgang bij elk kind een overwinning.